JELCZ 004 - GCBA-6/32
HISTORIA

Początki produkcji samochodów pożarniczych w Jelczańskich Zakładach Samochodowych w Jelczu k/Oławy sięgają końca lat pięćdziesiątych. Produkowane dotychczas w Polsce pojazdy pożarnicze oparte były na podwoziu Stara 20. Ponieważ były to podwozia o niskiej nośności oraz małym rozstawie osi co powodowało wyraźne kołysanie wzdłużne oraz ograniczało możliwości zabudowy - powodowało, że samochody te nie spełniały wymagań strażaków. Wówczas zrodziła się potrzeba opracowania nowej konstrukcji w której wyeliminowano wspomniane wady. W Biurze Konstrukcyjnym Przemysłu Motoryzacyjnego w Warszawie opracowano nowy samochód strażacki na podwoziu Star 21P (Od 1960 roku zmodyfikowane podwozie Star 25P). Produkcją tego pojazdu wdrożono w Jelczańskich Zakładach Samochodowych w 1958 roku. Były to samochody typu N761-SBA2000/16 (wyposażone w autopompę) oraz N761-SBM2000/8 (wyposażone w motopompę). Następcą tych samochodow był Jelcz 028 (N762) wykonany na podwoziu Star A26P który do produkcji wszedł w 1966 roku. Trzy lata później do produkcji wdrożona została konstrukcja będąca jego wersją rozwojową a oznaczona jako Jelcz 003. Produkcja tego modelu zakończona została pod koniec lat siedemdziesiątych. Rozwój miast oraz przemysłu przyczynił się do zwiększenia zagrożenia pożarowego do przeciwstawienia się którego potrzebe były nowsze i wydajniejsze środki również w postaci samochodów pożarniczych. Dlatego z początkiem lat siedemdziesiątych zdecydowano o przystąpieniu do prac nad nowymi samochodami gaśniczymi. W założeniach miały to być dwa pojazdy: średni samochód gaśniczy - uterenowiony i ciężki samochód gaśniczy. Pierwszy z nich powstał w BKMot. W Łodzi (podwozie 4x4 - Star P244L) i w Biurze Konstrukcyjnym JZS w Jelczu (Nadwozie i armatura pożarnicza). Produkcję seryjną tego pojazdu rozpoczęto pod koniec 1975 roku i oznaczono jako Jelcz 005 - GBA-2,5/16. Potocznie samochód ten nazywany "TARKĄ" produkowany był (od roku 1979 jako zmodernizowana wersja Jelcz 005M) do końca lat dziewięćdziesiątych. Drugim pojazdem opracowanym niejako równolegle z Jelczem 005 był ciężki samochód gaśniczy. Założenia do tego pojazdu powstały w 1971 roku przy współpracy Komendy Głównej Straży Pożarnej z konstruktorami JZS. Samochód ten skonstruowany był na podwoziu Jelcz 315M i oznaczony jako Jelcz 004 - GCBA-6/32. Zgodnie z założeniami samochód ten miał zbiornik wody o pojemności 6000 dm3, zbiornik środka pianotwórczego - 600 dm3, autopompę o wydajności 3200 dm3/min przy ciśnieniu 80 Mpa i dwa umieszczone na dachu działka wodno pianowe o wydajności 1600 dm3/min. Wykonano trzy prototypy które poddane zostały próbom. Ostatecznie zrezygnowano z importu z Czechosłowacji autopompy, mieszacza pianowego, zaworu klapowego oraz działek wodno-pianowych. Zastosowano opracowaną pod potrzeby tego pojazdu autopompę A 32/8 produkowaną w ŚFUP Świdnica. Zawór klapowy zastąpiono przepustnicę zaoporową z Bielskiej "BEFAMY". W miejsce dwóch działek wodno-pianowych o wydajności 1600 dm3/min. zastosowano jedno firmy Rosenbauer o wydajności 2400 dm3/min. Mieszacz pianowy również pochodził z firmy Rosenbauer. Serię próbną tych pojazdów wykonano w 1974 roku. Na podstawie obserwacji użytkowanych w kraju pojazdów inżynierowie z JZS i OBR-OP w Józefowie stopniowo starano się usuwać niektóre usterki (m.in. w ŚFUP poprawiono uszczelnienia autopompy, w JZS wzmocniono konstrukcję zbiornika środka pianotwórczego. W 1979 roku Jelcz 004 zastąpiony został zmodernizowaną wersją - Jelcz 004M. Modyfikacji poddany został m.in. eżektorowy układ zasysania autopompy, układ sterowania przepustnicy zaporowej (wprowadzenie dublującego - ręcznego - sterowania jej). Ponadto w układzie wodno-pianowym zastosowano bardziej niezawodne zawory kulowe a także przesunięto działko wodno-pianowe do przodu (zmniejszyło to jego "martwy kąt"). Jednak pomimo dokonywania wielu zmian konstrukcyjnych Jelcze 004 i 004M (określane również jako "jelonki") do końca produkcji posiadały swoje wady: zacinające się brezentowe rolety schowków i pulpitu autopompy, przecieki środka pianotwórczego do zbiornika wody, wycieki na połączeniach rurowych armatury wodno-pianowej oraz podstawową wadę powstała już na etapie założeń - kabinę. W Jelczu 004 i 004M zastosowano kabinę seryjnie produkowanych samochodów ciężarowych. Kabina posiadała tylko dwoje drzwi, była ciasna i musiała pomieścić czteroosobową załogę (razem z kierowcą). Większą część kabiny zajmowała osłona (tunel) silnika a strażacy siedzący z tyłu mieli do dyspozycji jedynie dwie małe ciasne ławeczki. Pomimo tych wad "jelonki" były produkowane do 1991 roku, a produkcję ich zaniechano z chwilą zakończenia produkcji podwozi Jelcz 325. Pomimo, że sporo czasu minęło od momentu zakończenia produkcji powszechnie są one jeszcze stosowane przez niektóre jednostki PSP i OSP w wersji oryginalnej i przerabianej, eliminując jednocześnie niektóre z ich wad.


DANE TECHNICZNE
JELCZ 004
JELCZ 004M
DANE OGÓLNE
Dopuszczalna masa całkowita
15690 kg
Obciążenie osi przedniej / tylnej
5440 / 10250 kg
Długość
7600 mm
Szerokość
2500 mm
Wysokość
3500 mm
Rozstaw osi
4100 mm
Rozstaw kół przednich / tylnych
2060 / 1800 mm
Prześwit poprzeczny / podłużny
320 / 4550 mm
Wznios ramy
1030 mm
Zwis przedni / tylny
1300 / 2200 mm
Kąt natarcia / zejścia
26 / 22°
Średnica zawracania w lewo
18500 mm
Średnica zawracania w prawo
21800 mm
Prędkość maksymalna
90 km/h
Zużycie paliwa
30 dm3/100 km
Zużycie paliwa przy pracy autopompy
20 dm3/h
Pojemność zbiornika paliwa
250 dm3
Zasięg samochodu
650 km + 4 godziny pracy autopompy
PODWOZIE
Typ
315MS (od 1982 roku 325D/S)
Układ jezdny
4x2
Smarowanie podwozia
indywidualne
Zaczepy holownicze prednie / tylne
zaczep typu "ucho-sworzeń" / hak pociągowy
Rama
Spawana z podłużnic i poprzeczek stalowych o przekroju ceowym
SILNIK
Typ
SW680/105
Rodzaj
czterosuwowy, wysokoprężny, turbodoładowany
Mocowanie silnika
elastyczne w czterech punktach
Ciężar silnika
1025 kg wraz z osprzętem
Liczba cylindrów / układ
6 / rzędowy, pionowy
Średnica cylindra / skok tłoka
127 / 146 mm
Pojemność skokowa
11,1 dm3
Stopień sprężania
15,8
Maksymalny moment obrotowy
930 Nm przy 1400 obr/min
Moc maksymalna
178,6 kW przy 2200 obr/min
Rodzaj wtrysku
bezpośredni
Rodzaj komory spalania
troidalna w denku tłoka
Kolejność zapłonu
1-5-3-6-2-4
Rozrząd
górnozaworowy
Luz zaworów
0,5 mm (przy zimnym silniku)
Otwarcie zaworu ssącego
4° przed ZZ
Zamknicie zaworu ssącego
57° po ZW
Otwarcie zaworu wydechowego
42° przed ZW
Zamknięcie zaworu wydechowego
24° po ZZ
Początek wtrysku
26° przed ZZ
Chłodzenie
cieczowe, z obiegiem wymuszonym
Smarowanie
obiegowe pod ciśnieniem
Ciśnienie oleju
0,35 - 4,2 kg/cm²
Turbosprężarka
Holset 4. Spręż - 2; Wydajność 0,3 kg/s; obroty - 60000 obr/min
SPRZĘGŁO
Rodzaj
jednotarczowe, suche (17")
SKRZYNIA BIEGÓW
Typ
S6-90
Rodzaj
mechaniczna, pozioma, biegi II-VI synchronizowane, zblokowana z silnikiem
Przełożenia
I - 7,03
II - 4,09
III - 2,45
IV - 1,50
V - 1,00
VI - 0,70
R - 6,48
PRZYSTAWKA SKRZYNI BIEGÓW
Typ
N110/10 lub P90/1
Rodzaj
jednobiegowa ze sprzęgłem kłowym i wyściem kołnierzowym
Sterowanie
mechaniczne, dźwignią z kabiny kierowcy
elektropneumatyczne, przyciskiem z kabiny kierowcy
Przełożenia
np = 1,45 nsiln
WAŁ NAPĘDOWY
Rodzaj
rurowy z przegubami krzyżakowymi, dwuczęściowy z łożyskiem podporowym
MOST NAPĘDOWY
Typ
C18.79
Rodzaj
dwustopniowy (przekładnia główna stożkowa o zębach łukowych - Klingelnberga, zwolnice obiegowe-walcowe) z blokadą mechanizmu różnicowego
Przełożenie
6,67
Pochwa mostu
typu "banjo", tłoczona i spawana
ZAWIESZENIE PRZEDNIE
Rodzaj
zależne, resory piórowe półeliptyczne, amortyzatory teleskopowe, stabilizator mechaniczny
ZAWIESZENIE TYLNE
Rodzaj
zależne, resory piórowe półeliptyczne, stabilizator mechaniczny
GEOMETRIA
Zbieżność kół przednich
5-7 mm
Kąt pochylenia koła
Kąt pochylenia sworznia zwrotnicy
Kąt wyprzedzenia sworznia zwrotnicy
2°30'
OGUMIENIE
Ilość kół przednich/tylnych
2 / 4
Wymiar ogumienia
11.00R20-U22
Wymiar/rodzaj obręczy koła
8.0V-20" / tarczowe
Ciśnienie powietrza
6,75 kg/cm2
UKŁAD KIEROWNICZY
Przekładnia kierownicza
śrubowo-kulkowa ze wspomaganiem hydraulicznym, prod.CSEPEL
(Dla podwozia 325D/S - przekładnia kierownicza typu 8065 lic. ZF)
Przełożenie
22,5:1
Maksymalny kąt skrętu kół
39°
Liczba obrotów kierownicy
5,75
Pompa hydrauliczna
zębata, typu PZL 1-10
UKŁAD HAMULCOWY
Hamulec zasadniczy
pneumatyczny, dwuobwodowy, jednoprzewodowy, ciśnienie 6,2÷7,35 kg/cm²
Hamulec pomocniczy-postojowy
pneumatyczny z siłownikami membranowo-sprężynowymi, sterowany ręcznym zaworem z kabiny kierowcy, działa na koła tylnego mostu
Hamulec silnikowy
Sterowany elektropneumatycznie, działający poprzez odcięcie dopływu paliwa oraz dławienie wylotu spalin
Średnica bębnów hamulcowych
420 mm
Łączna powierzchnia robocza okładzin hamulcowych
4290 cm²
KABINA
Typ
113
Rodzaj
wagonowa, dwudrzwiowa, spawana z blachy stalowej
Budowa
skorupowa z blachy stalowej grub.1 mm z profilami usztywniającymi, zgrzewana i spawana
Ilość miejsc
2+2 dodatkowe
Ogrzewanie
wodne od silnika + dodatkowa nagrzewnica spalinowa o wyd. 3000 kcal/h
NADWOZIE
Budowa
metalowe, poszycie i schowki mocowane bezpośrednio do zbiornika wody. Schowki zakrywane roletami brezentowymi. Schowki w tylnej części nadwozia na sprzęt, schowek z przodu z lewej strony - zwijadło, schowek z przodu z prawej strony - pulpit sterowniczy autopompy
ZBIORNIK WODY
Budowa
metalowy, spawany. Stanowi konstrukcję nośną nadwozia i pomostu górnego
Pojemność
6000 dm³
Mocowanie do ramy
trzypunktowe, łączniki metalowo-gumowe
Połączenie z autopompą
poprzez zawór motylkowy 130 sterowany elektropneumatycznie z tablicy autopompy
poprzez zawór motylkowy 130 sterowany elektropneumatycznie z tablicy autopompy równolegle z układem dźwigni sterowania ręcznego
Rury przelewowe
2
Wskaźnik poziomu
mechaniczny
ZBIORNIK ŚRODKA PIANOTWÓRCZEGO
Budowa
z żywicy poliestrowej wzmocniony włóknem szklanym wbudowany w pokrywę zbiornika wody
Pojemność
600 dm³
Napełnianie
pompką ręczną o wydajności 60 dm³/min
Wskaźnik poziomu
elektryczny
AUTOPOMPA
Typ / budowa
A32/8, prod. ŚFUT Świdnica, odśrodkowa, dwustopniowa
Mocowanie
do dolnej płyty zbiornika wody
Wydajność przy obrotach pompy n=2700 obr/min
wys.ssaniawys.podnoszeniawydajność
1,5 m80 m H2O3400 dm³/min
1,5 m120 m H2O1600 dm³/min
7,5 m80 m H2O1600 dm³/min
Napęd
z przystawki skrzyni biegów wałem przegubowym
Zmiana obrotów
pedałem gazu w kabinie kierowcy lub pokrętłem na pulpicie autopompy
Mierniki prędkości obrotowej autopompy
2 elektryczne (na pulpicie autopompy i w kabinie kierowcy)
Zasysanie
przy pomocy urządzenia inżektorowego wbudowanego w układ wydechowy, sterowanie elektropneumatycznie z pulpitu autopompy
Czas zasysania
z głębokości 7,5 m - 30s, z głębokości 1,5 m - 15s
MIESZACZE PIANOWE
Typ / budowa
DSP 32/8, z ręcznym dozowaniem środka pianotwórczego (3-7%)
Ilość
2
DZIAŁKO WODNO-PIANOWE
Typ
DWP 24
Ciśnienie nominalne
0,8 MPa
Wydajność przepływu wody
2400±5% dm³/min
Zasięg rozrzutu wody
- strumień zwarty
- strumień rozpylony

60 m
40 m
Obrót działka w
- pionie
- poziomie

-13 ÷ +80°
360°
ZWIJADŁO RĘCZNE
Budowa
z wężem Wu52 o długości 20m połączonym na stałe z przewodem tłocznym i zaworem kulowym 52
INSTALACJA WODNO PIANOWA -
PRZYŁĄCZA ZEWNĘTRZNE (Łączniki pożarnicze wg PN-91/M-51038)
  • 2 nasady 75 do napełniania zbiornika wody z hydrantu
  • 4 nasady ssawne 110 do połączenia linii ssawnych z autopompą
  • 4 nasady tłoczne 75 do połączenia linii natarcia
  • 1 nasada 52 do napełniania zbiornika środka pianotwórczego ręczną pompką
  • 1 nasada 52 do zasysania środka pianotwórczego z zewnętrznego zbiornika do automatycznego mieszacza pianowego
INSTALACJA ELEKTRYCZNA
Napięcie
24 V
Reflektory
50/55 W P4Pt-41 Ø170mm z asymetrycznym światłem mijania. Światła postojowe wbudowane w reflektory główne
Kierunkowskazy
Migowe
Wskaźnik prądu ładowania
Zakres 30 - 40A
Szybkościomierz
Zakres 0 - 120 km/h
Sygnały pojazdu uprzywilejowanego
2 lub 3 lampy migowe niebieskie na dachu i 2 sygnały dźwiękowe 2-tonowe
Reflektor pogorzeliskowy
1 w stojaku z przodu kabiny
Radiotelefon
typ 3001/UKF-FM

GALERIA
JELCZ 004 - PROTOTYP

JELCZ 004/004M W WERSJI PRODUKCYJNEJ
W POLSCE...

...I W NIEMCZECH

JELCZ 004/004M - MODYFIKACJE
KONSTRUKCJA WYKONANA W WARSZTATACH WYDZIAŁU TECHNICZNEGO KOMENDY MIEJSKIEJ PSP W BYDGOSZCZY

KONSTRUKCJA WYKONANA W FIRMIE Budowa Pojazdów Specjalnych - ZBIGNIEW SZCZĘŚNIAK

KONSTRUKCJA WYKONANA W FIRMIE WAWRZASZEK

KONSTRUKCJE WYKONANE W FIRMIE PPHU "OSINY"

INNE KONSTRUKCJE
Proszę każdego kto posiada fotografie Jelcza 004 które mógłbym umieścić w powyższej galerii o przesłanie ich mailem na adres autora